جهت یابی در روز و شب | عموميجهت يابي در روز :
1- بوسيله ي ساعت و خورشيد :
الف - در نيمکره شمال :
عقربه ساعت شمار را طوري به طرف خورشيد بگيريد که سايه آن درست در زير عقربه قرار گيرد . در اين حال زاويه بين عقربه ساعت شمار و ساعت 12 را در نظر گرفته و نيمساز آن را نظري رسم کنيد . جهت نيمساز به طرف جنوب و سمت ديگر آن به طرف شمال مي باشد .
ب- درنيمکره جنوبي :
عدد 12 ساعت را به طرف خور شيد بگيريد و نيمساز زاويه بين ساعت 12 و عقربه ساعت شمار را نظري رسم کنيد جهت نيمساز به طرف شمال خواهد بود .
تذکر : در صورتي که ساعت شما عقربه اي نباشد مي توانيد شکل يک ساعت عقربه اي را را روي کاغذ بکشيد و عقربه ساعت شمار آن را روي زماني که در آن هستيد قرار دهيد و به صورتي که گفته شد عمل کنيد.
2- بوسيله ي چوب و آفتاب (سايه) :
چوبي را که درازاي آن حدود يک متر يا کمتر باشد انتخاب نموده و بطور عمودي در زمين فرو کنيد . سايه سر چوب را با يک تکه سنگ يا چيز ديگري علامت گذاري کنيد . پس از حدود يک ربع دوباره سايه سر چوب را که تغيير کرده است علامت گذاري کنيد . سپس به وسيله ي خطي اين دو نقطه را در روي زمين وصل نموده امتداد دهيد. در اين حال مشاهده مي کنيد که جهت حرکت سايه از مغرب به طرف مشرق است . اگر از هر نقطه اين خط خطي بر آن عمود کنيد امتداد شمال و جنو ب مانند زير بدست مي آيد .
3- بوسيله ي مقطع درختان :
اگر مقطع در ختان بريده شده را ببينيد تعدادي دايره هاي متحد المرکز مشاهده خوا هيد کرد که هر يک از آنها نشانه ي يک عمر درخت مي باشد که بطور دايم آفتاب به تنه آن تابيده است . دايره هاي نشان دهنده عمر درخت در يک سمت به هم نزديک و در سمت ديگر دور خواهد بود . سمتي که دايره ها از هم دور هستند سمت جنوب و سمتي که دايره ها به هم نزديکترند سمت شمال مي باشد . لازم به ذکر است که در نيمکره جنوبي ، عکس اين مطلب خواهد بود.
جهت يابي در شب :
در شب بهترين وسيله براي جهت يابي استفاده از وجود ماه و ستارگان است که در اينجا به ذکر چند نمونه از آن مي پردازيم :
1-بوسيله ي ستارگان دب اکبر :
بالاي قطب شمال (در فضا ) ستاره ثابتي است به نام ستاره قطبي که اگر رو به آن بايستيد رو به شمال خواهيد بود . براي پيدا کردن اين ستاره مي توان از ستارگان دب اکبر و ذات الکرسي استفاده نمود.
ستارگان دب اکبر هفت ستاره اند که به شکل ملاقه قرار گرفته اند . اگر دو ستاره آخر يعني لبه ملاقه را در نظر بگيريد و به وسيله يک خط فرضي آنها را به هم وصل نموده پنج برابر ادامه دهيد اين خط به ستاره قطب شمال ميرسد .
به وسيله ستارگان ذات الکرسي نيز مي توان ستاره قطب را پيدا نمود . اين ستارگان به صورت W وM بوده که راس زاويه وسطي آن به طرف ستاره قطب شمال مي باشد . اين دو گروه ستارگان (دب اکبر و ذات الکرسي) تقريبا مقابل يکديگر نسبت به ستاره قطب شمال قرار دارند که اگر احتمالا شبي يکي از آنها معلوم نبود ديگري حتما ديده مي شود .
2- بوسيله ستارگان خوشه پروين :
دسته اي ستاره حدود (10الي 15) در يک جا مجتمع هستند به شکل خوشه انگور که به آن خوشه پروين مي گويند . اين ستارگان مانند خورشيد از شرق به طرف غرب در حال حرکتند ولي در همه وقت دم آن به طرف مشرق مي باشد .
3-بوسيله ستارگان باد بادکي :
حدود هفت يا هشت ستاره در آسمان وجود دارد که به شکل باد بادک يا علامت سئوال استاين ستارگان نيز از شرق به طرف غرب حرکت مي کنند که درهر حال دنباله باد بادکي آن به طرف جنوب است .
4-بوسيله هلال ماه :
بدين ترتيب که هميشه هلال ماه درنيمه اول ماه تحديش (برجستگي) به سمت غرب و در نيمه دوم به سمت شرق مي باشد .